પંચમહાભૂત અને ૨૭ નક્ષત્ર વિજ્ઞાન: પાક પોષણ અને ૧૦૮ તત્વોનું અસલ રહસ્ય

ઝાડ-છોડનું શરીર એટલે પંચમહાભૂતનો ભંડાર

ભારતીય ઋષિ-મુનિઓ અને દર્શન શાસ્ત્ર મુજબ સૃષ્ટિના પ્રત્યેક જીવ, મનુષ્ય અને વનસ્પતિનું નિર્માણ પાંચ મૂળભૂત તત્વોમાંથી થયું છે:

• પૃથ્વી (માટી): પાકના મૂળને આધાર આપે છે અને ખનીજ ક્ષારો પૂરા પાડે છે.
• જળ (પાણી): પોષક તત્વોને પ્રવાહી સ્વરૂપે છોડના વિવિધ અંગો સુધી વહન કરે છે.
• અગ્નિ (સૂર્યઊર્જા/તાપમાન): પર્ણોમાં પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા કાચી શર્કરા અને ખોરાક બનાવવાનું કાર્ય કરે છે.
• વાયુ (હવા): શ્વાસોશ્વાસ માટે પ્રાણવાયુ તેમજ કાર્બન અને નાઇટ્રોજન પૂરો પાડે છે.
• આકાશ (અવકાશ): છોડને ઊંચાઈ અને ઘેરાવો વધારવા માટે જગ્યા આપે છે.

જ્યારે આ પાંચેય મહાભૂતો કુદરતી સંતુલનમાં કાર્ય કરે છે, ત્યારે ખેતરમાં કોઈપણ રાસાયણિક ખાતર કે ટોનિક નાખવાની જરૂર રહેતી નથી.

૧૦૮ તત્વોનું વિજ્ઞાન અને ૪ મુખ્ય વિભાગો

ભારતીય દર્શન શાસ્ત્ર અનુસાર પંચમહાભૂત મૂળભૂત રીતે ૧૦૮ તત્વો દ્વારા સંયોજિત થયેલા છે. મનુષ્ય શરીરની જેમ વનસ્પતિ અને ઝાડ-છોડના શરીરના પોષણ માટે આ ૧૦૮ તત્વોને નીચે મુજબના ૪ મુખ્ય વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે:

આ વિભાજન દર્શાવે છે કે પાક માત્ર ત્રણ-ચાર તત્વોથી નથી બનતો, પરંતુ ૧૦૮ તત્વોના સામૂહિક સંતુલનથી સંપૂર્ણ પાકે છે.

૨૭ નક્ષત્રો અને વનસ્પતિ વિકાસ પર સૂર્યકિરણોનો પ્રભાવ

આચાર્ય દેવવ્રતજીના પુસ્તક અનુસાર, આકાશમાં રહેલા ૨૭ નક્ષત્રો અને પ્રત્યેક નક્ષત્રના ૪ ચરણ મળીને કુલ ૧૦૮ ચરણ (૨૭ × ૪ = ૧૦૮) બને છે. આ નક્ષત્ર ચક્ર પાક પર નીચે મુજબ અસર કરે છે:

• સૂર્યકિરણોની તીવ્રતામાં ફેરફાર: જ્યારે સૂર્ય જુદા જુદા નક્ષત્રોમાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે પૃથ્વી પર પડતા સૂર્યકિરણોની તરંગલંબાઈ અને તીવ્રતા બદલાય છે.
• છોડની બનાવટ પર અસર: જુદા જુદા નક્ષત્રોમાં વાવવામાં આવેલા બીજ અને છોડની શારીરિક રચના, પાંદડાની જાડાઈ અને રસાયણોનું નિર્માણ અલગ હોય છે.
• કુદરતી ઋતુચક્ર: આ જ કારણે આપણા પૂર્વજો રોહિણી, મૃગશીર્ષ કે આશ્લેષા જેવા ચોક્કસ નક્ષત્રોમાં વાવણી કરવાનો આગ્રહ રાખતા હતા, જેથી પાકને બ્રહ્માંડીય ઊર્જાનો પૂરો લાભ મળે. વાવેતર પહેલાં બીજને શુદ્ધ કરવા આપણો બ્લોગ બીજામૃત અવશ્ય વાંચો.

પ્રાકૃતિક ખેતીમાં પંચમહાભૂતોનું સંતુલન કેવી રીતે થાય છે?

રાસાયણિક ખેતીમાં ઝેરી રસાયણો જમીનમાં નાખવાથી પંચમહાભૂતનું સંતુલન બગડે છે. પ્રાકૃતિક કૃષિ પદ્ધતિમાં નીચે મુજબના ચાર સ્તંભો દ્વારા આ સંતુલન પાછું મેળવાય છે:

1. જીવામૃત: જળ અને પૃથ્વી તત્વને સક્રિય કરીને અબજો સૂક્ષ્મજીવાણુઓ જમીનમાં ઉમેરે છે.
2. આચ્છાદન (મલ્ચીંગ): વાયુ અને સૂર્યના તાપથી ભેજનું બાષ્પીભવન રોકે છે અને જમીનનું તાપમાન ૩૨° સેલ્સિયસ આસપાસ જાળવી રાખે છે.
3. વાફસા (ભેજ-હવા સંતુલન): મૂળ વિસ્તારમાં ૫૦% હવા અને ૫૦% ભેજ જાળવીને વાયુ અને જળ તત્વનું સંપૂર્ણ સંતુલન કરે છે.
4. ઉત્તર-દક્ષિણ વાવણી: પાકના છોડને ઉત્તર-દક્ષિણ દિશામાં વાવવાથી સૂર્ય ઊર્જા (અગ્નિ તત્વ) પૂરતા પ્રમાણમાં મળે છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણ વધે છે.

દેશી ગાય અને બ્રહ્માંડીય ઊર્જાનું સંકલન

દેશી ગાયની ખૂંધ (હમ્પ) માં સૂર્યકેતુ નાડી આવેલી હોય છે, જે સૂર્ય અને નક્ષત્રોમાંથી આવતી સૂર્યઊર્જા અને બ્રહ્માંડીય કિરણોને ગ્રહણ કરીને પોતાના દૂધ, છાણ અને ગૌમૂત્રમાં સ્થાપિત કરે છે. દેશી ગાયના ૧ ગ્રામ છાણમાં ૩૦૦ થી ૫૦૦ કરોડ સૂક્ષ્મજીવાણુઓ હોય છે. જ્યારે આ છાણ-ગૌમૂત્ર ખેતરમાં જાય છે ત્યારે તે જમીનમાં રહેલા ૧૦૮ પોષક તત્વોને સક્રિય કરી પાકના મૂળ સુધી પહોંચાડે છે. આ વિજ્ઞાન સમજવા માટે ગાય આધારિત ખેતીના સિદ્ધાંતો વાંચો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

નિષ્કર્ષ

પંચમહાભૂત અને ૨૭ નક્ષત્ર વિજ્ઞાન એ સાબિત કરે છે કે પ્રાકૃતિક કૃષિ એ માત્ર ખાતર-પાણી આપવાની રીત નથી, પરંતુ પ્રકૃતિના બ્રહ્માંડીય નિયમો સાથે સુસંગત રહીને ખેતી કરવાનો સંપૂર્ણ વિજ્ઞાનસભર માર્ગ છે. જ્યારે આપણે પ્રકૃતિના આ પંચમહાભૂતોનું જતન કરીએ છીએ, ત્યારે આપણી ધરતી માતા ફરી સમૃદ્ધ અને અન્નપૂર્ણા બને છે.